Theoretisch scheikundige Martin Karplus is op 28 december 2024 op 94-jarige leeftijd overleden.

Introductie

Martin Karplus was een van de meest invloedrijke theoretisch scheikundigen van de twintigste en eenentwintigste eeuw. Hij verwierf wereldwijde bekendheid door zijn baanbrekende werk op het gebied van computationele scheikunde, waarvoor hij in 2013 de Nobelprijs voor de Scheikunde ontving. Zijn overlijden op 94-jarige leeftijd markeert het einde van een uitzonderlijke wetenschappelijke loopbaan die de moderne scheikunde en biofysica diepgaand heeft beïnvloed.

Carrière en prestaties

Martin Karplus werd op 15 maart 1930 geboren in Wenen, Oostenrijk. Na de Anschluss in 1938 vluchtte hij met zijn familie naar de Verenigde Staten, een ingrijpende gebeurtenis die zijn verdere leven en loopbaan zou vormgeven. Hij voltooide zijn academische opleiding aan het California Institute of Technology, waar hij promoveerde onder begeleiding van de legendarische chemicus Linus Pauling.

In 1959 publiceerde Karplus de zogenoemde Karplusvergelijking, een wiskundige relatie die wetenschappers in staat stelt de driedimensionale structuur van moleculen te bepalen via kernmagnetische resonantiespectroscopie (NMR). Deze vergelijking werd een standaardinstrument in de structurele chemie en biochemie en wordt tot op de dag van vandaag wereldwijd toegepast.

Zijn meest toonaangevende bijdrage aan de wetenschap betreft de ontwikkeling van multischaalmodellen voor complexe chemische systemen. Samen met Michael Levitt en Arieh Warshel legde hij de fundamenten voor computerprogramma’s die zowel klassieke als kwantummechanische methoden combineren. Dit maakte het mogelijk om chemische reacties in biologische moleculen — zoals eiwitten en enzymen — nauwkeurig te simuleren.

  • Nobelprijswinnaar Scheikunde (2013), gedeeld met Michael Levitt en Arieh Warshel
  • Theodore William Richards Professor of Chemistry aan de Harvard-universiteit
  • Directeur van het Biophysical Chemistry Laboratory, een gezamenlijk laboratorium van het CNRS en de Universiteit van Straatsburg
  • Publicatie van de Karplusvergelijking (1959), een mijlpaal in de structurele chemie
  • Pionier op het gebied van moleculaire dynamicasimulaties

Karplus combineerde zijn positie aan Harvard met een aanstelling in Straatsburg, waar hij decennialang actief bleef als wetenschapper en mentor. Zijn onderzoeksgroepen in de Verenigde Staten en Frankrijk leidden generaties jonge wetenschappers op die zijn werk voortzetten en verder uitbouwden.

Privéleven

Martin Karplus bezat zowel de Amerikaanse als de Oostenrijkse nationaliteit. Zijn band met Oostenrijk bleef zijn leven lang aanwezig, ondanks de omstandigheden waaronder hij het land als kind verliet. Zijn broer Robert Karplus was eveneens een vooraanstaand wetenschapper; hij was hoogleraar natuurkunde aan de Universiteit van Californië in Berkeley en bekend om zijn bijdragen aan het natuurkundeonderwijs.

Overlijden

Martin Karplus overleed op 28 december 2024 op 94-jarige leeftijd in Cambridge, Massachusetts, in de Verenigde Staten. De oorzaak van zijn overlijden is niet publiek bekendgemaakt. Uit de internationale wetenschappelijke gemeenschap kwamen na zijn overlijden reacties van bewondering en rouw, waarbij collega’s en instellingen zijn uitzonderlijke bijdragen aan de scheikunde herdachten.

Afsluiting

Met het overlijden van Martin Karplus verliest de theoretische en computationele scheikunde een van haar meest bepalende pioniers. Zijn werk heeft niet alleen de wetenschappelijke methoden van een gehele discipline getransformeerd, maar ook de basis gelegd voor toepassingen in de farmacologie, biochemie en materiaalkunde die tot ver in de toekomst relevant blijven. Op Overleden.net vind je meer bekende overledenen uit de wetenschap.

Dit artikel is opgesteld met ondersteuning van AI-tools en geverifieerd door de redactie van Overleden.net.