Filmregisseur Rosa von Praunheim is op 17 december 2025 op 83-jarige leeftijd overleden.

Introductie

Rosa von Praunheim was een van de meest invloedrijke queer activisten en filmmakers in de Duitstalige wereld, en geldt als een pionier van het queer cinema-genre in Europa. In een loopbaan van meer dan vijftig jaar maakte hij ruim 150 films waarmee hij maatschappelijke taboes doorbrak en bijdroeg aan de emancipatie van de LGBTQ+-gemeenschap in West-Duitsland en daarbuiten. Zijn overlijden markeert het einde van een artistieke en activistische carrière die generaties filmmakers en activisten heeft beïnvloed.

Carrière en prestaties

Rosa von Praunheim werd geboren als Holger Radtke op 25 november 1942 in de gevangenis van Riga, tijdens de Duitse bezetting van Letland. Na zijn adoptie groeide hij op als Holger Mischwitzky. In 1953 ontsnapte hij met zijn familie vanuit Oost-Berlijn naar West-Duitsland, een gebeurtenis die zijn latere betrokkenheid bij kwesties van vrijheid en zelfbepaling mede vormde. Hij studeerde aan de Werkkunstschule in Offenbach en later aan de Berlijnse Kunsthochschule, waar hij zijn artistieke en politieke visie verder ontwikkelde.

Zijn professionele naam Rosa von Praunheim was zelf een statement: een bewuste keuze voor zelfbepaling en artistieke vrijheid op een moment dat openlijk homoseksualiteit in veel van Europa nog aanzienlijke persoonlijke en maatschappelijke risico’s met zich meebracht. Als onderdeel van de Neue Deutsche Kino, de Nieuwe Duitse Cinema, verzette hij zich tegen conventionele narratieven en cinematische vormen.

Zijn bekendste werk, It Is Not the Homosexual Who Is Perverse, But the Society in Which He Lives (1971), wordt beschouwd als een mijlpaal in queer cinema en een manifesto voor LGBTQ+-representatie. De film was in zijn tijd controversieel, maar baanbrekend in zijn openlijke behandeling van homoseksualiteit als maatschappelijk en politiek vraagstuk. Belangrijke kenmerken van zijn filmische oeuvre zijn onder meer:

  • Een combinatie van documentaire realisme en experimentele cinematische vormen
  • Aanhoudende aandacht voor queer identiteit en vrouwenemancipatie
  • Vroege en uitgesproken behandeling van aids en seksuele gezondheid in de jaren 1980, wat bijdroeg aan bredere maatschappelijke bewustwording
  • Maatschappijkritiek gericht op het doorbreken van sociale taboes
  • Sterke vrouwelijke personages als terugkerend thema

Zijn werk omvatte speelfilms, documentaires, televisiewerk en experimentele cinema. Met Two Mothers (2007) toonde hij zijn aanhoudende interesse in niet-traditionele familiestructuren. Later in zijn carrière uitte hij ook kritiek op de homonormalisering en commercialisering van LGBTQ+-cultuur, wat zijn rol als onafhankelijk criticus van de maatschappij bevestigde.

Von Praunheim was medeoprichter van de moderne lesbische en homoseksuele beweging in West-Duitsland en Zwitserland, en was actief betrokken bij de oprichting van het Schwulenmuseum in Berlijn, een belangrijk cultureel instituut voor LGBTQ+-geschiedenis en -cultuur. Daarnaast doceerde hij aan de Berlijnse Kunsthochschule, waar hij generaties jonge filmmakers beïnvloedde met zijn progressieve visie op cinema en maatschappijkritiek.

Privéleven

Rosa von Praunheim werd geboren als Holger Radtke en groeide na zijn adoptie op als Holger Mischwitzky. Over zijn persoonlijke leven buiten zijn publieke rol als filmmaker en activist is weinig in het openbaar bekendgemaakt. Hij leefde en werkte het grootste deel van zijn leven in Berlijn.

Overlijden

Rosa von Praunheim overleed op 17 december 2025 op 83-jarige leeftijd in Berlijn, Duitsland. De oorzaak van zijn overlijden is niet publiek bekendgemaakt. Nadere details over een herdenking of uitvaart zijn op het moment van publicatie niet beschikbaar.

Afsluiting

Met het overlijden van Rosa von Praunheim verliest de internationale filmwereld en de LGBTQ+-gemeenschap een van haar meest onverschrokken en productieve stemmen. Hij toonde gedurende meer dan vijftig jaar aan dat cinema een instrument voor sociale verandering kan zijn, en dat artistieke vrijheid en persoonlijke bevrijding onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zijn meer dan 150 films, zijn activisme en zijn rol als docent vormen een nalatenschap die nog lange tijd voelbaar zal zijn. Op Overleden.net vind je meer bekende overledenen uit de wereld van film en kunst.

Dit artikel is opgesteld met ondersteuning van AI-tools en geverifieerd door de redactie van Overleden.net.