Sciencefictionschrijver John Varley is op 10 december 2025 op 78-jarige leeftijd overleden.

Introductie

John Varley gold als een van de meest invloedrijke sciencefictionschrijvers van zijn generatie. Hij verwierf internationale bekendheid met zijn Eight Worlds-verhalencyclus en een indrukwekkende reeks bekroonde romans en verhalen. Zijn overlijden markeert het einde van een carrière die het sciencefictiongenre gedurende meerdere decennia mede heeft gevormd.

Carrière en prestaties

Varley werd op 9 augustus 1947 geboren in Austin, Texas, en groeide op in Nederland (Texas) en Port Arthur. Hij studeerde aan Michigan State University op basis van een National Merit Scholarship. Zijn schrijversloopbaan nam een serieuze aanvang in de vroege jaren zeventig, toen hij verhalen begon te publiceren in toonaangevende sciencefictiontijdschriften zoals Asimov’s Science Fiction en The Magazine of Fantasy & Science Fiction.

Zijn meest invloedrijke periode viel in de jaren zeventig en tachtig, een tijd waarin het sciencefictiongenre zich literair vernieuwde. In die periode ontwikkelde hij de Eight Worlds-cyclus: een coherent futuristisch universum dat zich over meerdere romans en verhalen uitstrekte, met terugkerende elementen en personages. De cyclus verkennt de verspreiding van de mensheid over het zonnestelsel, met aandacht voor biologische, technologische en sociale transformaties.

Zijn bekendste werken omvatten onder meer:

  • The Ophiuchi Hotline (1977), zijn romandebuut
  • The Persistence of Vision (1978), een verhalenbundel die bekendstaat om zijn innovatieve verkenning van zintuiglijke waarneming en communicatie
  • Titan (1979), Wizard (1980) en Demon (1984), een trilogie over de menselijke expansie naar Saturnus en de biologische en technologische transformaties die daarmee gepaard gaan
  • Millennium (1983), later verfilmd in 1989 met Varley als scenarioschrijver
  • Steel Beach (1992), een uitgebreide verkenning van menselijke psychologie en maatschappij op de Maan
  • Red Thunder (2003), een herinterpretatie van klassieke ruimtevaartthema’s voor een later publiek

Varley ontving de hoogste onderscheidingen die het sciencefictiongenre kent. Hij won drie Hugo Awards, twee Nebula Awards en negen Locus Awards, in categorieën variërend van romans tot novelles en korte verhalen. Die breedte onderstreept zijn veelzijdigheid als schrijver. Zijn stijl werd regelmatig vergeleken met die van Robert Heinlein: hij combineerde harde sciencefictionconcepten met sterke karakterontwikkeling en psychologische diepgang, wat zijn werk toegankelijk maakte voor een breed publiek.

Een opvallend kenmerk van zijn werk was de prominente rol die vrouwen innamen. In veel van zijn verhalen bekleedden vrouwelijke personages actieve, leidinggevende posities, wat progressief was voor een genre dat in die periode sterk mannelijk gedomineerd was. Zijn verhalen bevatten ook expliciete genderthema’s die destijds soms controversieel waren, maar nu breed worden erkend als vooruitstrevend.

Naast zijn literaire werk werkte Varley gedurende meerdere jaren in Hollywood. Zijn voornaamste tastbare resultaat daar was de film Millennium (1989), waarvoor hij zelf het scenario schreef. Eerder, in 1983, werd zijn verhaal Overdrawn at the Memory Bank verfilmd voor PBS. Zijn primaire impact bleef echter in de literaire sciencefiction.

Privéleven

Varley leefde en werkte lange tijd in Oregon, waar hij uiteindelijk ook overleed. Over zijn persoonlijke leven is publiekelijk weinig bekendgemaakt. Een bekende anekdote uit zijn leven is dat hij in 1969 aanwezig was bij het Woodstockfestival, nadat zijn auto een halve mijl verderop zonder benzine was komen te staan.

Overlijden

John Varley overleed op 10 december 2025 op 78-jarige leeftijd in Beaverton, Oregon, Verenigde Staten. De doodsoorzaak is niet publiek bekendgemaakt. Berichten over zijn overlijden leidden tot reacties vanuit de internationale sciencefictiongemeenschap, die hem herdacht als een van de grote stemmen van het genre.

Afsluiting

Met het overlijden van John Varley verliest de sciencefiction een schrijver die het genre in de jaren zeventig en tachtig mede heeft gedefinieerd, en wiens werk tot op de dag van vandaag als klassiek wordt beschouwd. Zijn Eight Worlds-cyclus, zijn bekroonde korte verhalen en zijn progressieve karakterisering van vrouwen laten een nalatenschap achter die generaties schrijvers heeft beïnvloed. Op Overleden.net vind je meer bekende overledenen uit de wereld van literatuur en schrijvers.

Dit artikel is opgesteld met ondersteuning van AI-tools en geverifieerd door de redactie van Overleden.net.