Psycholoog Paul Ekman is op 17 november 2025 op 91-jarige leeftijd overleden.

Introductie

Paul Ekman was een Amerikaanse psycholoog en hoogleraar die wereldwijd bekendstond als pionier in het onderzoek naar menselijke emoties en gelaatsexpressies. Zijn ontdekking dat gezichtsuitdrukkingen biologisch universeel zijn, in plaats van cultureel bepaald, veranderde de emotiewetenschap fundamenteel. Het overlijden van Ekman markeert het einde van een carrière van meer dan vijftig jaar die het vakgebied van de psychologie blijvend heeft gevormd.

Carrière en prestaties

Paul Ekman werd geboren op 15 februari 1934 in Washington D.C. en bouwde zijn academische carrière op aan de University of California, San Francisco (UCSF), waar hij van 1972 tot zijn emeritaat in 2004 hoogleraar psychologie was. In die periode publiceerde hij meer dan 130 wetenschappelijke artikelen en schreef of co-schreef meer dan 15 boeken over emoties en non-verbale communicatie.

Zijn vroege onderzoek richtte zich op de vraag of gelaatsexpressies cultureel aangeleerd of biologisch bepaald zijn. Veldstudies in diverse culturen, waaronder bij geïsoleerde gemeenschappen in Papoea-Nieuw-Guinea, wezen uit dat basisemotie-uitdrukkingen, zoals blijdschap, verdriet, woede, angst, walging en verrassing, over culturen heen herkenbaar zijn. Dit was een tegendraads inzicht dat de destijds heersende opvatting weerlegde en een nieuw, empirisch onderzoeksdomein opende.

Een van zijn meest invloedrijke bijdragen was de ontwikkeling van het Facial Action Coding System (FACS), samen met zijn collega Wallace V. Friesen. Dit systeem catalogiseert meer dan 43 gezichtsspieren en hun combinaties, waardoor gezichtsuitdrukkingen objectief meetbaar en reproduceerbaar werden. FACS wordt tot op de dag van vandaag gebruikt in uiteenlopende vakgebieden:

  • Psychologie en psychiatrie
  • Forensische wetenschap en rechtsgeneeskunde
  • Veiligheidsonderzoek en ondervraging
  • Animatie en filmproductie
  • Onderzoek naar kunstmatige intelligentie en computervisie

Ekman deed ook baanbrekend onderzoek naar microexpressies, de zeer korte en onwillekeurige gezichtsuitdrukkingen die in minder dan een seconde zichtbaar zijn en iemands ware emotie kunnen verraden. Dit onderzoek vond praktische toepassingen in leugendetectie, forensische psychologie en veiligheidsonderzoek.

Zijn wetenschappelijke reputatie werd breed erkend. In 2002 werd hij gerangschikt als 59e van de 100 meest prominente psychologen van de twintigste eeuw. Het National Institute of Mental Health (NIMH) kende hem de Research Scientist Award toe in 1971, een onderscheiding die hij vervolgens meerdere malen hernieuwd zag: in 1976, 1981, 1987, 1991 en 1997. In 2009 ontving hij de Distinguished Lifetime Contribution Award van de American Psychological Association. Ekman was ook fellow van de American Academy of Arts and Sciences.

Naast zijn wetenschappelijke werk was Ekman van 2004 tot 2009 redactielid van Greater Good Magazine. Zijn onderzoek vormde de wetenschappelijke basis voor de televisieserie Lie to Me (2009-2011), waarbij hij als consultant betrokken was. Hij leidde ook het Diogenes Project, een onderzoeksproject gericht op de toepassing van zijn bevindingen in de praktijk.

Privéleven

Over het privéleven van Paul Ekman is weinig publieke informatie beschikbaar. Hij woonde en werkte lange tijd in San Francisco, de stad waar hij ook zijn emeritaat doorbracht. Verdere persoonlijke details zijn niet publiek bevestigd en worden hier niet opgenomen.

Overlijden

Paul Ekman overleed op 17 november 2025 op 91-jarige leeftijd in San Francisco, Verenigde Staten. De doodsoorzaak is niet publiek bekendgemaakt. Zijn overlijden werd breed herdacht in de internationale wetenschappelijke gemeenschap, waar hij gold als een van de meest invloedrijke psychologen van de twintigste en eenentwintigste eeuw.

Afsluiting

Met het overlijden van Paul Ekman verliest de psychologie een van haar meest grensverleggende denkers, wiens werk de manier waarop mensen emoties begrijpen en bestuderen fundamenteel heeft veranderd. Zijn nalatenschap leeft voort in het Facial Action Coding System, dat wereldwijd nog altijd als standaardinstrument wordt gebruikt, en in de generaties onderzoekers die hij heeft geïnspireerd. Op Overleden.net vind je meer bekende overledenen uit de wereld van de wetenschap en academische wereld.

Dit artikel is opgesteld met ondersteuning van AI-tools en geverifieerd door de redactie van Overleden.net.